Handhaving is het door toezicht en het toepassen van bestuursrechtelijke, strafrechtelijke en/of privaatrechtelijke middelen bereiken dat de algemeen geldende rechtsregels en individueel geldende voorschriften worden nageleefd (definitie Raad voor Openbaar Bestuur, 1998).

Toezicht en handhaving hebben tot doel de naleving van wettelijke regels te bevorderen en te waarborgen. Handhaving is geen doel op zich, maar onderdeel van de reguleringsketen (ontwikkeling regelgeving – normstelling – vergunningverlening - uitvoering – handhaving). Handhaving laat zich onderscheiden in toezicht en controle enerzijds en het opleggen van sancties anderzijds. Het ene is gericht op preventie, het andere op repressie. Toezicht is van belang om eventuele overtredingen van de regels te signaleren, zodat daarop kan worden gereageerd, hetzij via voorlichting en/of waarschuwing, hetzij via sancties.

Een andere mogelijkheid is dat uit toezicht blijkt dat bepaalde regels niet handhaafbaar zijn. Dat kan aanleiding zijn om de wet- en regelgeving aan te passen. Van toezicht en controle gaat voorts een preventieve werking uit, waardoor het opleggen van sancties eventueel overbodig wordt.