De Nederlandse gemeente Baarle-Nassau is bekend om haar enclaves. Nergens ter wereld is een gemeente zo sterk verweven met een gemeente van het buurland. Het dorp Baarle wordt vaak beschouwd als een legpuzzel, die in totaal uit 30 stukjes Nederlands en Belgisch grondgebied bestaat.

Een enclave is een stuk grond dat wordt omsloten door grond van een ander land. Men kan een enclave dus niet bereiken zonder over het grondgebied van het andere land te gaan.

In Baarle is er sprake van 2 gemeenten; het Nederlandse Baarle-Nassau en het Belgische Baarle-Hertog.
Baarle telt in totaal 30 enclaves. Hiervan horen er 8 bij de gemeente Baarle-Nassau en 22 enclaves behoren tot Baarle-Hertog. Van de Baarlese enclaves liggen er 23 in en rondom het centrum. De enclaves in het centrum liggen op Nederlands grondgebied, maar worden geheel omsloten door Belgische enclaves. In het buitengebied van Baarle liggen nog eens zeven enclaves, waarvan één Nederlandse en zes Belgische.

Geschiedenis

De enclaves zijn ontstaan in de Middeleeuwen. In die tijd werden landeigendommen door hertogen en landheren verdeeld op grond van bloedlijnen en erfenis. Ook in het gebied “Baarle” was in die tijd sprake van uitruil en schenkingen van landeigendommen. Door vererving ontstonden Baarle-onder-den-Hertog (Hertog van Brabant) en Baarle-onder-de-Nassaus (Graaf van Nassau). Door de eeuwen heen bleef het onderscheid tussen beide Baarles gehandhaafd. Pas sinds de splitsing tussen Nederland en België (1831) maken Baarle-Hertog en Baarle-Nassau deel uit van twee verschillende landen. 
Pas in 1995 zijn de  grenzen van de 30 enclaves vastgelegd als officiële rijksgrenzen door een grenscommissie. Hieraan gingen 15 jaar opmetingen door de kadasters van België en Nederland vooraf. De huidige enclavegrenzen zijn via aluminiumkleurige punaises in het wegdek en via speciale trottoirtegels gevisualiseerd. Er is ook een maquette in het centrum geplaatst waarbij met één druk op de knop de enclavegrenzen zichtbaar worden.

Door het grillige verloop van de enclavegrenzen in Baarle liggen heel wat wegen, gebouwen en tuinen deels op Nederlands en deels op Belgisch grondgebied. Een voorbeeld hiervan is het gemeentehuis van Baarle-Hertog, maar ook het voormalige kloostergebouw, waar nu het Cultureel Centrum Baarle is gevestigd, wordt gescheiden door de grens. De inwoners van Baarle kennen daarom een zogenaamde "voordeurregel". De bewoners moeten zich laten inschrijven in het bevolkingsregister van de gemeente waar hun voordeur zich bevindt. Veel woningen hebben bij de voordeur een huisnummer met de drie kleuren van de nationale vlag van Nederland of België.

Meer informatie over de enclaves vindt u op de website van de VVV Baarle en de heemkundige kring Amalia van Solms.