Baarle is een dorp met een uniek verleden. Na de Belgische onafhankelijkheid in 1831 duurde het tot 1843 (Verdrag van Maastricht) voor de officiële rijksgrens tussen het nieuwe België en Nederland werd vastgelegd door een grenscommissie. Ter hoogte van Baarle bleek het echter onmogelijk om de grens te bepalen, en werd daarom volstaan met het toevoegen van een proces-verbaal aan het verdrag. In dat proces-verbaal werd de nationaliteit van de meer dan 2000 Baarlese percelen bepaald.

Pas in 1974 kwam een tweede grenscommissie tot de vastlegging van het ‘gat in de grens’ tussen de grenspalen 214 (Poppel) en 215 (Meerle). Later in 1995 legde een derde grenscommissie de grenzen van de 30 enclaves vast als officiële rijksgrenzen. Hieraan gingen 15 jaar opmetingen door de kadasters van België en Nederland vooraf. De geschiedenis van Baarle heeft een gebiedsdeel nagelaten van twee gemeenten, de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau en de Belgische gemeente Baarle-Hertog, waarbij de bevolking ondanks de twee nationaliteiten hand in hand samenleeft.

Smokkelen

Naast de unieke enclavesituatie kent Baarle ook een bijzondere geschiedenis rondom het smokkelen. Net na de Tweede Wereldoorlog moest ook in de beide Baarles de economie weer worden opgebouwd. De specifieke situatie leende zich uitstekend om handel te drijven in schaarse goederen. Te midden van uitgestrekte landerijen, akkervelden en eindeloze zandpaden slopen smokkelaars hier decennia lang over de grens met België. Bij het vallen van de avond struinden zij stiekem met hun handelswaar door het buitengebied om de veldwachters te ontduiken. Om de douane op een dwaalspoor te zetten trokken de smokkelaars smokkelklompen aan. Dit waren speciale klompen die achterstevoren gedragen werden. De gemaakte afdrukken liepen daardoor in tegengestelde richting en zetten eventuele achtervolgers op een verkeerd spoor.  
De smokkel bloeide in die tijd en vrijwel iedereen in Baarle deed er aan mee. Het was een lucratieve sport, waaraan flink verdiend kon worden. Roomboter was een bijzonder gewild artikel om naar België te smokkelen. Ook suiker en jenever waren smokkelwaar. Later werd overgegaan op vee. Beesten die aan het ene adres legaal afgeleverd werden, stonden de volgende dag in het andere land op stal of in de wei. Hoewel het smokkelen vandaag de dag nagenoeg is uitgestorven, leeft de geschiedenis voort in de vorm van vele smokkelroutes, oude grensovergangen en allerhande ‘smokkelwaar’ dat hier te koop is.

Meer historische achtergrond over onze gemeente vindt u op de website van de VVV Baarle en de heemkundige kring Amalia van Solms.