Ieder kind is verplicht om naar school te gaan vanaf het moment dat ze 5 jaar zijn tot het einde van het schooljaar waarin ze 16 jaar worden. Deze verplichting is opgenomen in de Leerplichtwet. Ouders moeten hun kind inschrijven op een school en ervoor zorgen dat hij/zij naar school gaat.De leerplicht geldt voor iedereen die in Nederland woont.

Kwalificatieplicht

Sinds 1 augustus 2007 kennen we in Nederland naast de leerplicht ook de kwalificatieplicht. De kwalificatieplicht houdt in dat jongeren zonder startkwalificatie tot hun 18e verjaardag onderwijs moeten volgen. Een startkwalificatie is een diploma op havo-, vwo- of MBO 2 niveau. Tijdens de kwalificatieplicht kunnen jongeren volledig naar school gaan, maar ook kiezen voor een combinatie van leren en werken.

Handhaving van de leerplicht

Als kinderen spijbelen of wegblijven van school zonder geldige reden, overtreden zij de Leerplichtwet. Scholen (zowel basisscholen als scholen voor voortgezet onderwijs) melden spijbelen of verzuim aan het (digitale) verzuimloket van de overheid. De gemeente is verantwoordelijk voor de handhaving van de leerplicht. Daarvoor heeft de gemeente een leerplichtambtenaar in dienst, die erop toe moet zien dat iedere leerplichtige leerling daadwerkelijk naar school toe gaat.

De leerplichtambtenaar heeft verschillende middelen ter beschikking om het schoolbezoek van leerplichtige leerlingen te bevorderen. Enerzijds zijn die middelen gericht op het voorkomen van bijvoorbeeld spijbelen. Uiteraard willen we zoveel mogelijk voorkomen dat jongeren verzuimen en in het ergste geval helemaal uitvallen. De ervaring leert dat spijbelgedrag een resultaat kan zijn van veel meer problemen. Daarom werkt de leerplichtambtenaar samen met de scholen en verschillende (hulpverlenende) instanties om jongeren zo goed mogelijk te begeleiden. Indien het zorgaspect van de leerplicht onvoldoende werkt bij een leerling, beschikt de leerplichtambtenaar tevens over de mogelijkheid om een proces verbaal op te maken. Hiermee wordt dan de strafrechtelijke kant van de leerplicht ingezet.

Vrijstelling van de leerplicht

Op grond van de leerplichtwet moeten alle kinderen en jongeren van 5 tot en met 16 jaar zijn ingeschreven op een school. In een aantal gevallen kan vrijstelling van deze inschrijfplicht worden verkregen:

• indien een kind / jongere door lichamelijke of psychische oorzaken niet naar school kan gaan.
• indien kinderen onderwijs volgen in het buitenland. Dit geldt dus ook voor leerplichtigen uit de gemeente Baarle-Nassau, die in België onderwijs volgen.
• indien allebei de ouders een trekkend bestaan hebben, bijvoorbeeld als kermisexploitant of circusmedewerker.

De vrijstelling geldt altijd voor 1 schooljaar en moet worden aangevraagd bij de leerplichtambtenaar. De ambtenaar beoordeelt of er reden is om vrijstelling van leerplicht te verlenen. Wanneer sprake is van een vrijstellingsverzoek op grond van lichamelijke of psychische oorzaken wordt een arts of psycholoog ingeschakeld om het kind / de jongere te onderzoeken.